Ramn Villares:Espero que dentro doutros 40 anos de Galicia autonmica sexamos mellores, pero non distintos

Nos inicios da Galicia autonmica, Ramn Villares (Xermade, 1951) era un novo doutorando que se preguntaba, como moitos outros, a ver que sae de aqu. Corenta anos despois, estecatedrtico de Historia Contempornea da Universidade de Santiago foi o encargado de coordinar a publicacin que editou o Parlamento co gallo dos 40 anos de autonoma, Os tempos son chegados. Un balance da Galicia autonmica 1981-2021,ademais de facerse cargo da introducin e de asinar un dos 18 artigos que a conforman, e que os subscritores de La Voz teen acceso na sa versin dixital. Villaresexplica que o proceso autonmico na comunidade non comezou con moi bo p, pero foi mellorando co paso do tempo.

—Vostede foi o garante de redistribur os contidos e deixar plasmados nesta publicacin editada polo Parlamento os 40 anos da autonoma galega.

—Corenta anos parecen poucos, pero realmente foron moitos. Foi un desafo que ao principio pareca difcil, pero que foi camiando cara a mellor. Todos os autores aos que convidei aceptaron a proposta e fixrono moi ben, as que, en conxunto, estou moi satisfeito co resultado. Trtase dun libro sobre a autonoma contada con ferramentas de cientfico, poltico, xurista, economista, enxeeiro ou fillogo; dicir, unha mirada dendeun punto de vista disciplinar moi plural, pero bastante converxente dende o punto de vista das conclusins.A autonoma foi mellorando co tempo, en vez de ir cara a peor. Empezou moi mal, logo das pelexas co estatuto da aldraxee os conflitos entre os partidos, pero foise consolidando e hoxe o marco institucional que rexe a vida de Galicia en case todos os aspectos e que fai fronte s necesidades mis urxentes da poboacin, como a sanidade, a educacin, a dependenciaou as infraestruturas. E iso pasou porque demostrou que era eficaz e eficiente para a propia poboacin. Esta publicacin trata de demostrar como en diferentes sectores, fose na industria, na pesca, na agricultura, na educacin ou na cultura, houbo mudanzas que son debidas propia existencia por primeira vez na historia dun marco especfico de Galicia. Polo que eu vivn daquela, cando era un novo doutorando, haba unha percepcin de a ver que sae de aqu. Non se saba realmente. Haba moitas voces crticas, de esquerda e de dereita, pero todo se foi asentando e colleu un ritmo propio.E todo isto levou a que, por exemplo, na cultura houbera unha gran explosin grazas a autonoma. Que podemos imaxinar que a houbese sen a autonoma? Ao mellor si, pero non son capaz de pensar que fose igual de importante.O resultado deste proceso de 40 anos, dende o punto de vista profesional, entndoo como unha historia do tempo presente. Os historiadores tendemos a falar do pasado, pero isto un reto porque falar do que estaba sucedendo mentres ti viviches, e eu espero vivir moito tempo mis para contar mis cousas.

—Que se van atopar os subscritores de La Voz nestas case catrocentas pxinas?

—Non se van atopar a historia da autonoma, senn a autonoma analizada por distintas miradas disciplinares. Unha mirada moi plural. Incluso hai opinins moi distintas, e lextimo que as haxa. Pero eu insisto na idea de que, grazas a esta publicacin, un pdese facer unha idea bastante mis plural e completa do que entendemos na ra pola autonoma. Anda falta moita pedagoxa para entender o que temos. Este non un libro crtico, nin un balance, nin tampouco un libro branco, non se trata disto. Tampouco un libro simplemente de historia. un libro de ciencias sociais que mira dende diferentes puntos de vista diferenteso que a realidade da autonoma en Galicia. Hai tamn algns autores que sinalan as eivas que anda temos e que teremos quizais no futuro, para que o lector tome nota. un vademcum para entender a Galicia autonmica.

—Falaba de que a autonoma non comezou moi ben, pero que foi mellorando co tempo. Como mudou nestes 40 anos?

—Moito. Hai que pensar que cando empezou a autonoma haba un 50 % de poboacin activa en Galicia que se dedicaba ao sector primario. Hoxe representa o6 ou 7 %. Haba unha industria moi vinculada tradicin do vio e hoxe hai outra enfocada ao valor tecnolxico. Tamn hai empresas que antes non haba, como na moda. Hai unha estrutura territorial con dificultades porque o desleixo do territorio un dos principais problemas que temos, pero que agora est mis comunicada, con autovas e anda que falta parte da alta velocidade. A autonoma foi un factor moi importante, ao igual que a Espaa democrtica. Se algun dos anos setenta esperta hoxe,custaralle moito entender que o que pasou. Houbo no ano 1977 unha reunin de expertos e intelectuais aos que se lles preguntou como imaxinaban a Galicia do ano 2002, 25 anos despois. O que van era en claves que hoxe non entendemos, dbanlle mis importancia recuperacin da terra, falbase pouco de institucins ou da economa, e iso foi todo o que cambiou a Galicia autonmica. Non s polo valor dos dirixentes polticos, senn tamn da sociedade galega. A sa integracin en Europa, o desprazamento masivo do campo cidade, o crecemento das vilas.

—Cal o camio a seguir e os desafos aos que se enfronta a Galicia autonmica de ma?

—Sempre hai dous ou tres desafos moi importantes. Hai que ter polticas proactivas para superar un dos problemas que temos reiteradamente, que o abandono do territorio, o desleixo do espazo non cultivado, cos incendios, co desprazamento da xente do interior costa. Debemos chegar a un punto de encontro ou a un pacto que chaman de pas, algo urxente. Como ter un pacto pola cultura e a lingua. certo que a lingua avanzou, non tanto en nmero como en calidade ou extraccin social dos falantes, introducndoos nas cidades e institucins. Pero temos un desafo moi grande, que o de trasladar xente a idea de que cunha cultura e lingua herdada somos mis importantes no mundo que sen ela. A autonoma axudou a camiar cara a esa direccin, que tampouco digo que resolvese. E logo temos outros desafos, mis transversais, de incorporacin s novas tecnoloxas. Non que Galicia estea fra diso, senn que temos un mercado de traballo bastante inelstico, de pouca mobilidade. E isto explica que moita xente se vaia porque non ten oportunidades.Temos que preguntarnos por que non poden quedarse algns. Pero o problema non quedarse, para que. E por que non hai postos libres nin oferta de traballo cualificado. Ese un asunto a resolver, pero eu son optimista, dentro do que cabe, do futuro. A sociedade galega estable, un pouco envellecida e con tendencia a envellecer. Est a necesidade de rexuvenecer a propia demografa, non con mtodos drsticos como a poltica de fillo nico tipo China, ou por atraccin masiva de poboacin, porque non se pode facer as. Necesitamos polticas de promocin e de incentivos de apoio s familias para fomentar a fecundidade.Igual dentro doutros 40 anos hai unha realidade que hoxe igual non somos capaces de imaxinar.

—Falaba dos dous estatutos, o de 1936 e o de 1981. Como bota man un do outro?

—O do ano 1936 un excelente precedente, pero hai que falar da ausencia de institucins propias. O de 1981 foi capaz de levar adiante un texto, diferente, mis complexo e mellor estruturado, e deu lugar creacin das institucins. O actual pdese reformar, ou non, algo que a min non me compete.

—No artigo que asina dedica unhas lias sociedade do benestar, que se nutriu das institucins e da sociedade. Que achegou a autonoma neste sentido?

—A autonoma foi un actor fundamental na consolidacin da sociedade do benestar, na prestacin de servizos bsicos, na creacin dunha rede de institucins educativas, de bibliotecas, da televisin e radio de Galicia, do fomento industrial e audiovisual que non exista… Agora o peso da cultura no PIB dun 3 %, mis que a pesca. Entn, neste sentido a sociedade do benestar depende da accin pblica e do uso que se faga deses recursos. Podemos gastar nunha cousa ou noutra, ehai algo que os economistas teen dificultade para resolver: o gasto ideal. Como combinar as demandas sociais coas necesidades. Galicia unha sociedade de benestar, non escandinava, nin segue o modelo francs, italiano ou alemn, pero creo que avanzou mis do que se esperaba. Podemos comparala con das realidades aparentemente prximas e visibles: Catalua e o Pas Vasco. Catalua, cunha tradicin industrial moi forte, foi evolucionando cara a un punto que hoxe ten mis problemas para definirse a si mesma, que non se sabe a onde quere ir. E o Pas Vasco, que chegou autonoma nunha etapa cunha industria envellecida, cunha cidade, Bilbao, triste e negra, foi capaz de transformarse mediante un modelo distinto mis cooperativo, e hoxe unha sociedade case modlica. Galicia est nun punto intermedio, pero tampouco est cabeza.

—Estes 40 anos foron froito dun xito colectivo. Non obstante,anda que a maiora da poboacin apoiaba a autonoma, no referendo houbo unha escasa mobilizacin. Como se explica iso? Non estaban convencidos?

—Non foi iso. Houbo un fallo estrepitoso por parte da UCD na xestin da preautonoma. Non foi capaz de transformar ese poder poltico nun proxecto ilusionante. Tamn haba unha crise entre a UCD galega e a espaola, ademais dunha diferenza entre dous modelos do propio partido en Espaa, un mis centralista e outro mis autonomista. E iso levou ao que sucedeu co estatuto da aldraxe, aprobado s cos votos da UCD. A reaccin poltica foi extraordinaria, con mobilizacins, chamadas s institucins dunha revisin, manifestos intelectuais… Unha mobilizacin que nin na Repblica. Isto logrou resolver o asunto principal e encamiar o estatuto nos pacto de Estado, pero a poboacin quedou desconcertada. Houbo desconfianza dos actores polticos. Tamn o referendo foi feito nunha poca psima, o 20 de decembro, cun lema de anque chova, vota. O resultado do referendo foi unha chamada de atencin da poboacin, e a autonoma empezou moi mal non porque o pobo tivese outro proxecto, foi porque os dirixentes non o souberon encamiar. Non haba ningn partido claramente autonomista. Aqu tivo que reinventarse todo iso, buscando un presidente que via cun partido que non era inicialmente autonomista, Alianza Popular, con Albor, cunha UCD en cada libre e cun nacionalismo minoritario electoralmente que era antiautonomista. Nese contexto, foi un pouco milagroso que a autonoma non morrese.

—Que opina do debate que se abriu para reformar o Estatuto?

—Probablemente sera bo, pero non son nada partidario de que as cousas hai que facelas porque toca, sen saber para que. Que queremos reformar e para que? En que medidas queremos ter mis competencias e por que? Facelo por facelo est ben esteticamente, pero a reforma dos estatutos en xeral mellora cuestins tcnicas. Na poca do tripartito estivo madura a idea, pero Feijoo dixo que non, e electoralmente non lle causou desfeita, non foi penalizado. Hai que saber moi ben para que. Eu creo que o Estatuto reformable, como a Constitucin, pero temos que saber para que.

—Resolveranse problemas urxentes de Galicia?

—Son da opinin de que o que se pode reformar con menos leis, mellor que con mis leis. Son partidario da solucin britnica. Canto mis consenso haxa, mellor van as cousas. Pero non por reformar unha lei se vai solucionar a vida das persoas. Pode que si, pode que non. Non descarto que como obxectivo electoral ten a sa importancia, agora ben, ten que haber certo consenso poltico.

—Se hipoteticamente participase nese proceso, que modificara?

—Eu? Sera s un voto, pouca cousa. Isto depende de forzas colectivas, de partidos, sindicatos, medios de comunicacin… Unha reforma non se pode facer as, no laboratorio, nin reunir catro expertos e xa est. unha cuestin que afecta a toda a sociedade. Hai que tomalo con forza, pero con sentidio.

—Esta publicacin o resultado de 40 anos de historia autonmica, pero que poderemos contar dentro doutros 40?

—Espero que poidamos contar o mesmo, pero noutro grao. Hai un texto de Xan Carmona que di:Mellores, pero non moi distintos. A min gustarame que dentro de 40 anos fsemos mellores en servizos, en benestar, en orgullo, en capacidade de expresar o que somos, pero que non sexamos distintos, que non teamos que cambiar na esencia. Mellores, pero non distintos sera a mensaxe para dentro de 40 anos.