Anta Prez Carams:A atraccin da poboacin migrante non debera formularse como unha solucin a un suposto problema demogrfico

O sistema de pregunta-resposta con Anta Carams rpido e xil: ela clara e concisa. Esta profesora de Socioloxa na Universidade da Coruafoi a encargada da parte demogrfica que lle atinxe Galicia autonmica na publicacin que o Parlamento editou polos 40 anos logo da aprobacin do Estatuto. Os tempos son chegados. Un balance da Galicia autonmica 1981-2021 est dispoible nunha versin dixital e gratuta para os subscritores de La Voz.

—Faga un pequeno avance do que os subscritores de La Voz se van encontrar no captulo que asina, A poboacin galega: presente e perspectivas, na publicacin editada polo Parlamento.

—No captulo presntase unha anlise da evolucin da poboacin galega nas ltimas sete dcadas, entre mediados do pasado sculo e a actualidade. Incdese en aspectos como os cambios na estrutura da poboacin, co envellecemento demogrfico, e a dinmica poboacional. Isto o crecemento ou decrecemento no nmero de habitantes e como distintos elementos, como a mortalidade, a natalidade ou as migracins, afectan a esta dinmica demogrfica.

—Emprega a palabra inextricable para definir a relacin que existe entre dous aspectos, o socioeconmico e o demogrfico. Como estn ligados?

—Por tentar explicalo de forma moi sinttica: hai moitos elementos das esferas social e econmica que teen unha compoente demogrfica, como o sistema de pensins ou o tamao da forza de traballo. Ao mesmo tempo, o comportamento demogrfico tamn consecuencia de moitos procesos que se dan no mbito socioeconmico. As migracins ou a fecundidade son, por exemplo, das variables profundamente atravesadas pola situacin socioeconmica. De a que ambos os aspectos, o demogrfico e o socioeconmico, estean ligados dunha maneira tan particular.

—Coa aprobacin do Estatuto no ano 1981 pxose a andar unha Galicia autonmica. Como cambiou a estrutura da poboacin nestes 40 anos?

—Os dous cambios mis significativos son, por unha banda, o que ten que ver coa concentracin da poboacin nas provincias da Corua e Pontevedra en detrimento de Lugo e Ourense e, en particular, nos municipios costeiros, ao longo do que se deu en chamar o eixo atlntico. Por outra banda, o outro proceso que afectou estrutura da poboacin nos ltimos 40 anos foi o envellecemento demogrfico, o incremento do nmero e da proporcin das persoas maiores sobre o conxunto de habitantes.

—Como evolucionou por idades?

—O principal cambio na distribucin por idades da poboacin resmese no incremento do nmero de persoas de maior idade, por riba dos 65 e mesmo por riba dos 85, e na reducin das persoas mis novas, por debaixo dos 15 anos de idade.

— o demogrfico un dos principais problemas de Galicia? En que momento estamos agora?

—O demogrfico non un problema. Boa parte dos procesos que deron lugar situacin demogrfica actual responden a un xito social, como o de conseguir aplacar causas de morte que impedan que as criaturas alcanzasen a idade adulta e vencer numerosas enfermidades, dando como consecuencia o aumento da esperanza de vida e, en consecuencia, o envellecemento da poboacin. Tamn, o control da descendencia desexada outro grande logro social, que tivo como efecto a reducin no nmero de nacementos. Ambos os factores dan como resultado un crecemento reducido ou mesmo unha lixeira baixada no nmero de habitantes, pero isto non supn necesariamente un problema.

—E cara a onde imos?

—De acordo coas proxeccins de poboacin, nos prximos anos, de aqu ao ano 2035, a poboacin galega vai tender a reducir moi lixeiramente o seu nmero de habitantes. Con todo, son proxeccins feitas durante a pandemia, polo que difcil calibrar como se recuperarn tanto a fecundidade como os movementos migratorios nos anos a vir.

—A atraccin dos movementos migratorios unha solucin? Temos os recursos para acoller inmigrantes?

—A atraccin de poboacin migrante non debera formularse como unha solucin a un suposto problema demogrfico. Primeiro, porque a migracin un dereito humano; o dereito a sar do propio pas e instalarse noutro, o que casa mal cunha visin instrumentalista das persoas que migran. Ademais, hai que ter en conta outras consideracins. A primeira que a maior parte dos procesos demogrficos caractersticos da sociedade galega non son revertibles, polo que non ten sentido concibilos como un problema a resolver. A segunda que as persoas que migran soen procurar asentarse en territorios economicamente dinmicos, o que non soe ser o perfil dos municipios que perden poboacin en Galicia.

—A galega unha sociedade envellecida, e con tendencia a envellecer. Cal sera a mellor frmula para atallar iso?

—Non se pode atallar. A esperanza de vida continuar aumentando, a fecundidade non se incrementar notablemente e non previsible que os movementos migratorios alteren significativamente a situacin demogrfica, polo que, nos vindeiros anos, a poboacin galega ter unhas caractersticas semellantes actual, quizais algo mis acentuadas no relativo ao envellecemento poboacional.

—Menciona tamn que moitas veces relacionamos o envellecemento con algo unicamente negativo, pero que iso parte dun dos maiores logros sociais.

—O envellecemento , principalmente, a consecuencia do aumento da esperanza de vida e do control da descendencia desexada. Ambos son das das preocupacins constantes na historia da humanidade s que, entendo, non queremos renunciar e, polo tanto, o envellecemento entn unha consecuencia asumible de ambos eses procesos.

—Na bibliografa do captulo engade unha publicacin de Julio Hernndez Borge. Hai unha feminizacin da vellez en Galicia?

—Si, pero non s en Galicia. En todos os pases nos que existe envellecemento da poboacin prodcese esta disparidade por sexos no senso dunha maior presenza de mulleres entre as persoas maiores. As razns hai que procuralas na maior supervivencia, esperanza de vida, das mulleres, que fai que alcancen idades mis avanzadas.

—Pdese reverter a baixa fecundidade en Galicia. Como?

—Na actualidade, as xeracins de mulleres en idades frtiles son pouco numerosas porque xa son fillas de nais que decidiron reducir a sa descendencia. Tendo en conta ese factor, que de ndole estrutural, o incremento da fecundidade, de habelo, ser moi limitado.

—A previsin unha lixeira recuperacin desta taxa, non?

—As proxeccins demogrficas para os prximos anos apuntan cara a un mantemento dos da intensidade fecundidade e unha recuperacin moi pequena nun horizonte mis longo, polo que o mis probable que nos teamos que acostumar a vivir con niveis semellantes ao actual de fecundidade.

—Cales son os principais desafos demogrficos para o futuro?

—Os desafos son sociais e econmicos antes que demogrficos: a sociedade ten que adaptarse situacin demogrfica existente e persistente e saber recoecer as vantaxes e oportunidades que tamn supn.